Ta’minot jarayonlarida korrupsiyaning oldini olish:davlat boshqaruvida shaffoflik va samarali nazorat mexanizmlari
Davlat boshqaruvi tizimida ta’minot va davlat xaridlari jarayonlari strategik ahamiyatga ega bo‘lib, ular orqali davlat byudjeti mablag‘lari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlariga yo‘naltiriladi. Mazkur jarayonlarda qonuniylik, ochiqlik va hisobdorlik tamoyillariga rioya etilmasligi korrupsiya xavfining yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois ta’minot jarayonlarida korrupsiyani oldini olish masalasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Ta’minot jarayonlarida korrupsiya xavflari
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, davlat ta’minoti va xaridlari sohasida korrupsiya quyidagi holatlar orqali namoyon bo‘lishi mumkin:
-tender va tanlovlarning raqobat muhitini cheklagan holda o‘tkazilishi;
manfaatlar to‘qnashuvining o‘z vaqtida aniqlanmasligi yoki yashirilishi;
-texnik va malakaviy talablarning ayrim xo‘jalik yurituvchi subyektlar manfaatlariga moslab shakllantirilishi;
-narxlarning asossiz ravishda oshirilishi hamda sifatsiz mahsulot va xizmatlar yetkazib berilishi.
Mazkur holatlar davlat mablag‘laridan samarasiz foydalanishga, sog‘lom raqobat muhitining buzilishiga va davlat organlariga bo‘lgan ishonchning pasayishiga olib keladi.
Shaffoflik va ochiqlik tamoyillari
Ta’minot jarayonlarida korrupsiyani oldini olishda shaffoflik asosiy tamoyil hisoblanadi. Davlat xaridlari jarayonlarida elektron platformalarning joriy etilishi, xaridlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarning ochiq e’lon qilinishi hamda baholash mezonlarining aniqligi ochiqlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Shaffof tizim har bir qarorning asoslanganligini ta’minlab, mas’ul mansabdor shaxslarning javobgarligini oshiradi va noqonuniy holatlarning oldini olishga xizmat qiladi.
Samarali nazorat va komplayens mexanizmlari
Shaffoflik bilan bir qatorda samarali nazorat mexanizmlarini joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi.
Xususan:
-ichki va tashqi audit tizimlarini kuchaytirish;
-komplayens-nazorat bo‘linmalarining samarali faoliyatini yo‘lga qo‘yish;
-jamoatchilik va parlament nazoratini ta’minlash;
-raqamli monitoring va risklarni baholash mexanizmlaridan foydalanish.
Nazorat mexanizmlari faqat jazolashga emas, balki huquqbuzarliklarning oldini olish va tizimni takomillashtirishga qaratilgan bo‘lishi lozim.
Inson omili va xizmat intizomi
Davlat xizmatchilarining kasbiy malakasi, xizmat intizomi va axloqiy mas’uliyati korrupsiyaga qarshi kurashda muhim omil hisoblanadi. Shu munosabat bilan davlat xizmatchilarining malakasini oshirish, etik kodekslarga rioya etilishini ta’minlash hamda manfaatlar to‘qnashuvini majburiy deklaratsiyalash tizimini joriy etish zarur.
Xulosa
Ta’minot jarayonlarida korrupsiyani oldini olish davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishning muhim sharti hisoblanadi. Shaffoflik, samarali nazorat mexanizmlari, huquqiy asoslarning mustahkamligi hamda yuqori boshqaruv madaniyati uyg‘unlashgan taqdirda davlat xaridlari tizimida adolat, samaradorlik va hisobdorlikni ta’minlash mumkin bo‘ladi. Bu esa davlat mablag‘laridan oqilona foydalanish, sog‘lom raqobat muhitini yaratish va jamiyat ishonchini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Stanislav Kogay, Ta’minot bo‘yicha direktor